{"id":954,"date":"2010-02-01T11:55:53","date_gmt":"2010-02-01T10:55:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.peterkeur.nl\/blog\/?p=954"},"modified":"2010-02-02T06:44:38","modified_gmt":"2010-02-02T05:44:38","slug":"leren-van-anderen-10-leerpunten-om-digitale-leermiddelen-te-verspreiden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.peterkeur.nl\/blog\/leren-van-anderen-10-leerpunten-om-digitale-leermiddelen-te-verspreiden\/","title":{"rendered":"Leren van anderen: 10 leerpunten om digitale leermiddelen te verspreiden"},"content":{"rendered":"

In de herfst van 2009 heb ik in opdracht van Kennisnet<\/a> samen met Zenc<\/a>‘ers Ellen Boschker<\/a> en Dani\u00eblle Emans<\/a> een essay geschreven. Het onderwerp van het essay is het gebruik van digitale leermiddelen in het onderwijs. We richten ons op manieren om dat gebruik te stimuleren. In het essay gebruiken we voorbeelden uit de wereld van web 2.0 om te laten zien welke mechanismen je kunt gebruiken om digitale leermiddelen te verspreiden. We eindigen het essay met maarliefst 10 leerpunten om digitale leermiddelen te verspreiden.<\/p>\n

Hieronder is de tekst van het essay integraal overgenomen. Veel leesplezier! \ud83d\ude00<\/p>\n

<\/p>\n

Inleiding
\n<\/strong>De digitalisering in het lesproces blijft achter bij de digitalisering van de maatschappij. In het dagelijks leven maken leerlingen voortdurend gebruik van gedigitaliseerde communicatiemiddelen als e-mail, chat en online sociale netwerken. Als de digitalisering in het lesproces niet toeneemt, ontstaat er een groot verschil tussen het gebruik van digitale middelen in het klaslokaal en het dagelijks leven van de leerling. Wanneer dit verschil te groot is, vormt het een belemmering voor de manier waarop leerlingen kennis opnemen. Het is dus van groot belang dat ook het primaire proces (lesgeven) in de onderwijssector een digitale vernieuwingsslag doormaakt. Alleen dan blijven de manier waarop leerlingen in het dagelijks leven informatie verwerken en de manier waarop dat in het lesproces gebeurt, op elkaar aansluiten.<\/p>\n

In het onderwijs worden vernieuwingen in het primaire proces in een laag tempo gerealiseerd. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de gemiddelde leeftijd van de gehanteerde methoden. In het voortgezet onderwijs ligt deze leeftijd gemiddeld op 5,6 jaar (SLO, 2007). Ook wanneer het aankomt op digitalisering van het lesproces komt de vernieuwing maar traag op gang. De adoptiegraad van digitale leermiddelen is laag. Het percentage digitale leermiddelen in het voortgezet onderwijs ligt op 22% (SLO, 2008). Om niet verder op achterstand te komen moeten digitale leermiddelen versneld meer gebruikt gaan worden.<\/p>\n

Omdat de onderwijssector, zoals gezegd, niet bijzonder vooruitstrevend is in de adoptie van nieuwe methoden, kijken we in dit essay naar een aantal succesvolle, snel geadopteerde ict-toepassingen. Zo kunnen we leren van de adoptieprocessen die daar zijn doorlopen. We kijken hierbij naar twee aspecten. Het eerste aspect is de mate van bruikbaarheid zoals de gebruiker (de docent) die ervaart. Het tweede aspect is de manier waarop technologische innovaties zich verspreiden. Aan het eind van het essay doen wij een aantal voorstellen om dit binnen de onderwijssector toe te passen.<\/p>\n

Bruikbaarheid<\/strong>
\nDe context waarin digitale leermiddelen worden gebruikt, is hi\u00ebrarchisch. Het onderwijs is nog steeds z\u00f3 ingericht dat een docent voor de klas staat en vanuit zijn rol bepaalt wat de leerlingen moeten doen. De docent bepaalt dus ook welke leermiddelen worden gebruikt. Hij zal zeker kijken naar hoe het digitale leermiddel aansluit bij de leerlingen, maar de leerlingen hebben daar geen directe invloed op. Als de docent een keuze maakt, dan zal hij kiezen voor het digitale leermiddel dat hij het meest bruikbaar vindt.<\/p>\n

Bruikbaarheid is wat de gebruiker ervaart als hij met het digitale leermiddel werkt. Hierbij is het cruciaal dat de eigenschappen van het leermiddel en de vaardigheden van de docent op elkaar aansluiten. Als die aansluiting er niet is, dan zijn er twee mogelijkheden. Of je past het leermiddel aan, zodat het handiger is in gebruik, of je vergroot de digitale vaardigheden van de docenten.<\/p>\n

Uit onderzoek naar de digitale vaardigheden van ambtenaren (Van Deursen e.a., 2009) blijkt dat het daarmee slecht is gesteld. Er is geen reden om aan te nemen dat docenten, in vergelijking tot ambtenaren, over een hogere digitale vaardigheid beschikken (Foole, 2009). Als je de digitale vaardigheden van docenten vergroot, dan draagt dat bij aan een snellere adoptie van digitale leermiddelen. Het is echter waarschijnlijk gemakkelijker om digitale leermiddelen te maken die een laag vaardigheidsniveau vereisen, dan de digitale vaardigheden van een compleet docentencorps te vergroten. Daarom richten we ons in dit essay op de gebruiksvriendelijkheid van digitale leermiddelen.<\/p>\n

Verspreiding<\/strong>
\nEen school in het voortgezet onderwijs is een organisatie die verschillende inhoudelijke experts (vakdocenten) bij elkaar brengt om gezamenlijk het product \u2018onderwijs\u2019 te leveren. Een school in het voortgezet onderwijs is per definitie een bonte mengeling van inhoudelijke experts uit verschillende domeinen. Zelfs een grote school kent slechts een beperkt aantal vakdocenten binnen \u00e9\u00e9n discipline. Omdat zij vakdocent zijn, zijn zij verbonden met andere vakdocenten buiten de school. Zij organiseren zich in, bijvoorbeeld, de Nederlandse Vereniging van Wiskundeleraren<\/a> of de Vereniging van Levende Talen<\/a>.<\/p>\n

Doordat deze organisaties docenten van verschillende scholen verbinden, ontstaan er netwerken die de scholen overstijgen. In deze netwerken vinden docenten met een gedeelde interesse elkaar. Op basis van die interesse delen zij ervaringen, bijvoorbeeld over innovaties in het vakgebied. Juist via deze organisatieoverstijgende netwerken worden innovaties als digitale leermiddelen verspreid. Een goed begrip van de manier waarop innovaties zich verspreiden, kan bijdragen aan een versnelde adoptie van digitale leermiddelen. Daarom is het belangrijk te begrijpen hoe innovaties zich via deze organisatieoverstijgende netwerken verspreiden.<\/p>\n

Omdat digitale leermiddelen nog vaak nauw verbonden zijn met het vak waarvoor ze worden gebruikt (SLO 2008), verloopt de verspreiding sneller onder vakgenoten dan via schoolorganisaties. E\u00e9n van de manieren om innovaties te verspreiden is: gebruikmaken van enthousiaste vakgenoten. Bijvoorbeeld volgens het netwerkperspectief zoals dat wordt gepropageerd door Rijn Vogelaar (Vogelaar 2009). Volgens hem geschiedt verspreiding van nieuwe producten het meest succesvol via superpromoters. Een superpromoter is iemand die z\u00f3 enthousiast is over iets, in dit geval digitaal leermateriaal, dat hij het aanprijst aan anderen in zijn netwerk. Zij zijn vergelijkbaar met opinieleiders (Rogers, 1983), met dit verschil dat een superpromoter daadwerkelijk tot aanbeveling overgaat en niet alleen informatie verspreidt.<\/p>\n

Vier voorbeelden uit andere werkvelden<\/strong>
\nHieronder geven we vier voorbeelden van nieuwe technologie\u00ebn. Deze voorbeelden laten zien hoe je de bruikbaarheid van een technologie kunt verhogen, zodat deze zich gemakkelijker kan verspreiden onder gebruikers. De eerste twee voorbeelden, Gmail (I) en de App store van Apple, illustreren op welke manier zij de gebruiksvriendelijkheid hebben vergroot door te voorzien in behoeften van de gebruikers. De laatste twee voorbeelden, de faxmachine en Gmail (II), laten zien hoe nieuwe technologie\u00ebn zich verspreiden onder gebruikers. Uit deze cases zijn in totaal 10 leerpunten af te leiden die kunnen bijdragen aan een versnelling van de adoptie van digitale leermiddelen.<\/p>\n

Voorbeeld 1: Gmail (I)<\/em><\/strong>
\nGmail is de gratis online e-maildienst van Google, die in 2004 gelanceerd werd. Op zich niets bijzonders, e-mail bestaat al sinds 1971 (Tomlinson, datum onbekend) en Hotmail biedt sinds 1996 (Wikipedia, 2007) gratis e-mail aan via het web. Wat wel bijzonder is, is de manier waarop er met Gmail een nieuwe interface is gebouwd om e-mail nog makkelijker hanteerbaar te maken. De eerste verbetering ten opzichte van traditionele aanbieders is dat je al je e-mail kunt bewaren door de grote opslagruimte. De tweede verbetering is dat Gmail gebruikmaakt van de sterke Google-zoekmachine en je in een fractie van een seconde al je e-mail kunt doorzoeken. De laatste verbetering is dat de mailberichten worden weergegeven in \u2018threads\u2019: verschillende e-mails in een conversatie worden als \u00e9\u00e9n bericht weergegeven, met de oudste bijdragen bovenaan. Hierdoor wordt een mailconversatie een aaneensluitend verhaal dat bovenaan de pagina start en onderaan de pagina eindigt. De conversatie is niet langer verspreid over verschillende berichten en hoeft ook niet van beneden naar boven gelezen te worden. Deze manier van weergeven sluit beter aan bij de manier waarop we gewend zijn teksten te lezen. Dit vergroot de leesbaarheid enorm.<\/p>\n

Leerpunten<\/strong><\/p>\n